Ngắn Mạch Là Gì? Khi Nào Xảy Ra Ngắn Mạch?

Ngắn mạch là gì? Thuật ngữ ngắn mạch thường được sử dụng hơi không chính xác để chỉ bất kỳ vấn đề nào về hệ thống dây điện trong mạch điện. Ngắn mạch thực sự xảy ra khi các dây điện hoặc các đầu nối dây bị hở hoặc bị hỏng; chúng phải được chẩn đoán và sửa chữa càng sớm càng tốt.

Ngắn mạch là gì?

Ngắn mạch đề cập đến một tình trạng cụ thể trong đó điện đi ra ngoài đường dây dẫn của mạch điện. Ngắn mạch xảy ra khi dòng điện hoàn thành quãng đường của nó ngắn hơn so với thiết lập ban đầu trong hệ thống dây điện.

Ngắn mạch là gì
Ngắn mạch là gì

Theo bản chất điện trong một mạch hoạt động bình thường, thì dòng điện chạy qua mạch dây dẫn rồi trở lại bảng điều khiển và tiếp tục quay trở lại qua các dây dẫn điện. Tuy nhiên, nếu các kết nối bên trong hệ thống dây điện bị lỏng hoặc đứt, dòng điện có thể “rò rỉ”.

Trong trường hợp này, dòng điện ngay lập tức tìm cách chạy trở lại mặt đất bằng một con đường ngắn hơn. Con đường đó rất có thể đi qua các vật liệu dễ cháy hoặc thậm chí qua con người, đó là lý do tại sao đoản mạch ngắn mạch gây nguy hiểm hỏa hoạn hoặc điện giật chết người.

Lý do điều này xảy ra là những vật liệu khác này tạo ra một con đường có điện trở thấp hơn so với đường dây đồng của một mạch điện.

Ví dụ, trong một công tắc đèn có hệ thống dây điện bị lỗi hoặc kết nối dây lỏng lẻo, nếu dây nóng bằng đồng trần chạm vào hộp điện kim loại hoặc mặt kim loại trên công tắc, dòng điện sẽ nhảy về phía bất kỳ con đường nào cung cấp điện trở ít nhất — điều này cũng có thể thông qua ngón tay, bàn tay và cơ thể của bất kỳ ai đang chạm vào công tắc.

Các loại ngắn mạch

Nói chung, đoản mạch hay ngắn mạch là bất kỳ tình trạng nào trong đó mạch dây dẫn thiết lập bị gián đoạn do một lỗ hổng trong hệ thống dây điện hoặc các kết nối dây dẫn. Tuy nhiên, trên thực tế, có hai tình huống được coi là ngắn mạch, mặc dù chúng mang các tên khác nhau.

Ngắn mạch - Chạm đất
Ngắn mạch – Chạm đất

Ngắn mạch

Thuật ngữ ngắn mạch thường được sử dụng bởi các thợ điện để chỉ tình trạng dây nóng mang dòng điện chạm vào dây trung tính. Khi điều này xảy ra, điện trở giảm ngay lập tức và một lượng lớn dòng điện chạy qua một con đường không mong muốn. Khi xảy ra hiện tượng đoản mạch này, đôi khi tia lửa bay ra, bạn có thể nghe thấy tiếng nổ lách tách, và đôi khi khói và lửa bùng lên.

Chạm đất

Sự cố nối đất hay chạm đất, là một dạng ngắn mạch xảy ra khi dây nóng mang dòng điện tiếp xúc với một số phần nối đất của hệ thống, chẳng hạn như dây nối đất bằng đồng trần, hộp âm tường kim loại được nối đất hoặc phần nối đất của thiết bị. Giống như ngắn mạch, sự cố chạm đất làm cho điện trở giảm ngay lập tức, điều này cho phép một lượng lớn dòng điện không bị cản trở chạy qua con đường không mong muốn. Ở đây, khả năng cháy ít xảy ra hơn, nhưng đáng chú ý là khả năng giật điện.

Khi nào xảy ra ngắn mạch

Có nhiều nguyên nhân gây ra lỗi ngắn mạch – đoản mạch, trong đó có ba nguyên nhân thường gặp và phổ biến nhất. Đó là:

Chạm dây gây ngắn mạch
Chạm dây gây ngắn mạch

Cách điện của dây bị lỗi – tróc vỏ

Cách điện cũ hoặc bị hỏng có thể xảy ra tình huống dây nóng chạm vào dây trung tính, có thể gây đoản mạch. Kim bấm không cách điện, các vết thủng đinh và vít, cũng như tuổi thọ dây, cũng có thể làm cho vỏ dây hoặc lớp cách điện kém đi và tạo ra ngắn mạch. Hoặc nếu động vật gây hại như chuột, sóc gặm dây điện, dây dẫn bên trong có thể bị hở gây đoản mạch.

Kết nối dây lỏng lẻo

Các phần trong thiết bị điện có thể lỏng lẻo, đôi khi cho phép các dây trung tính và dây điện chạm vào nhau. Việc sửa chữa các kết nối dây bị lỗi rất khó và tốt nhất nên được xử lý bởi những người đã thành thạo với công việc đi dây.

Hệ thống dây điện bị lỗi

Khi một thiết bị được cắm vào ổ cắm trên tường, hệ thống dây dẫn của thiết bị sẽ trở thành một phần nối dài của mạch và bất kỳ sự cố nào trong hệ thống dây của thiết bị đều trở thành sự cố mạch điện. Các thiết bị cũ hoặc bị hỏng có thể gây ngắn mạch bên trong theo thời gian.

Chập mạch trong các thiết bị có thể xảy ra trong phích cắm, trong dây nguồn hoặc bên trong chính thiết bị. Tốt nhất bạn nên nhờ kỹ thuật viên xem xét sơ bộ trong các thiết bị lớn hơn như lò nướng và máy giặt, tủ lạnh. Các thiết bị nhỏ hơn như đèn thường có thể dễ phát hiện ngắn mạch hơn.

Hệ thống điện bị lỗi
Hệ thống điện bị lỗi

Cách bảo vệ chống lại ngắn mạch là gì

Bởi vì cả hai lỗi ngắn mạch và lỗi nối đất đều gây ra nguy cơ điện giật và hỏa hoạn, nên hệ thống dây dẫn của bạn cần có nhiều thiết bị bảo vệ chống lại những nguy hiểm đó.

Cầu dao hoặc cầu chì

Kể từ những năm 1960, hầu như tất cả các hệ thống dây điện mới đều được bảo vệ bởi các bộ ngắt mạch điều khiển (cb – aptomat) các mạch điện riêng lẻ trong nhà. Việc lắp đặt hệ thống dây điện cũ hơn thì có sự bảo vệ tương tự thông qua cầu chì.

Bộ ngắt mạch sử dụng một hệ thống lò xo hoặc khí nén bên trong để cảm nhận sự thay đổi của dòng điện và ngắt kết nối mạch khi xảy ra bất thường, chẳng hạn như dòng điện đột ngột không bị cản trở xảy ra trong quá trình ngắn mạch.

Bộ ngắt mạch sự cố chạm đất (GFCI)

Thiết bị GFCI
Thiết bị GFCI

Bắt đầu từ năm 1971, ngành điện bắt đầu yêu cầu bảo vệ sự cố chạm đất, thông qua bộ ngắt mạch GFCI đặc biệt hoặc ổ cắm ổ cắm GFCI. Các thiết bị này cung cấp một chức năng tương tự như bộ ngắt mạch, ở chỗ chúng cảm nhận được sự thay đổi của dòng điện, nhưng chúng nhạy hơn nhiều so với bộ CB ngắt mạch và ngắt dòng điện khi chúng cảm nhận được những dao động rất nhỏ của dòng điện. GFCIs có giá trị nhất trong việc bảo vệ chống lại các sự cố sốc điện có thể xảy ra trong ngắn mạch kiểu sự cố chạm đất.

Bộ ngắt mạch Arc-Fault (AFCI)

Bắt đầu từ năm 1999, ngành điện bắt đầu yêu cầu một loại bảo vệ mới chống lại sự phóng điện – tia lửa điện xảy ra khi điện nhảy giữa các tiếp điểm kim loại, chẳng hạn như có thể xảy ra khi kết nối dây bị lỏng nhưng không được tách hoàn toàn.

Bạn có thể coi AFCI như một thiết bị dự đoán ngắn mạch và tắt nguồn trước khi nó có thể đạt đến tình trạng ngắn mạch. Không giống như GFCI, được thiết kế để bảo vệ chống sốc, AFCI hữu ích nhất để ngăn ngừa hỏa hoạn do phóng điện. Bảo vệ AFCI có thể được cung cấp bằng cả bộ ngắt mạch AFCI hoặc ổ cắm AFCI.

Thiết bị AFCI
Thiết bị AFCI

Cách xử lý ngắn mạch

Dấu hiệu đoản mạch phổ biến nhất là khi cầu dao tác động và làm cho mạch điện bị ngắt. Tuy nhiên, có những điều kiện khác có thể làm ngắt cầu dao, chẳng hạn như quá tải điện, vì vậy điều quan trọng là phải xác định lý do tại sao cầu dao bị ngắt. Nếu cầu dao tiếp tục bị nhảy ngay sau khi được đặt lại, đó là một dấu hiệu cho thấy có sự cố dây điện ở đâu đó dọc theo mạch hoặc ở một trong các thiết bị được kết nối với mạch đó.

Làm theo quy trình này nếu bạn nghi ngờ có hiện tượng ngắn mạch:

Xác định vị trí CB bị nhảy

Tại bảng điều khiển chính, chúng ta tìm hiểu xem CB nào đang nhảy (tắt). Cầu dao bị nhảy này sẽ xác định mạch nơi có sự cố. Hãy nhớ để CB aptomat TẮT khi bạn kiểm tra dọc theo mạch nhé!

Kiểm tra CB bị nhảy
Kiểm tra CB bị nhảy

Kiểm tra dây nguồn của thiết bị

Kiểm tra tất cả các dây nguồn cắm vào ổ cắm dọc theo mạch điện có bị hỏng không. Nếu bạn tìm thấy bất kỳ chỗ nào bị hư hỏng hoặc lớp cách điện bằng nhựa bị chảy ra, rất có thể ngắn mạch nằm trong thiết bị hoặc chính thiết bị. Rút phích cắm của các thiết bị này khỏi mạch điện.

Nếu bạn tìm thấy các thiết bị đáng ngờ, hãy bật lại cầu dao sau khi rút phích cắm của chúng. Nếu bây giờ CB vẫn hoạt động mà không bị nhảy lần nữa, thì chắc chắn rằng sự cố của bạn nằm trong thiết bị. Tuy nhiên, nếu CB aptomat nhảy ngay lập tức, hãy chuyển sang bước tiếp theo.

Tắt tất cả các công tắc đèn và thiết bị dọc theo mạch điện. Sau đó, gạt cầu dao tự động về vị trí BẬT.

Bật lần lượt từng công tắc đèn hoặc công tắc thiết bị. Nếu bạn chạm vào một công tắc khiến CB nhảy trở lại, bạn đã xác định được phần đấu dây mạch điện có kết nối lỏng lẻo hoặc có vấn đề về dây điện.

Sửa chữa sự cố ngắn mạch

Đây là bước có thể cần đến sự trợ giúp của thợ điện chuyên nghiệp. Đừng cố gắng điều này trừ khi bạn rất tự tin về kiến ​​thức và trình độ kỹ năng của mình. Việc sửa chữa này sẽ bao gồm việc tắt mạch điện, sau đó mở ổ cắm và hộp công tắc để kiểm tra dây và kết nối dây và thực hiện bất kỳ sửa chữa nào cần thiết.

Sửa chữa ngắn mạch thiết bị
Sửa chữa ngắn mạch thiết bị

Nếu bạn không thể tìm thấy bất kỳ vấn đề rõ ràng nào ở một trong các thiết bị cắm điện hoặc kết nối dây cố định, vấn đề có thể ẩn ở đâu đó trong hệ thống dây điện trên tường. Giải quyết vấn đề này bạn sẽ phải gọi thợ điện để giải quyết. Không kích hoạt lại mạch điện cho đến khi vấn đề đã được xác định và sửa chữa — làm như vậy có nguy cơ hỏa hoạn và điện giật cho bạn và gia đình của bạn. Bất kỳ mùi khói nào hoặc dấu hiệu của than cháy hoặc nhựa chảy là dấu hiệu bạn đang gặp vấn đề nghiêm trọng.

Bài viết này hy vọng đã cung cung cấp cho các bạn cái nhìn tốt hơn về hiện tượng ngắn mạch là gì. Và có cơ sở để xử lý tình huống khi sự cố ngắn mạch xảy ra. Chúc các bạn sử dụng điện an toàn và hiệu quả.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error: Content is protected !!